Kącik logopedy

Drodzy Rodzice!

Wraz z nowym rokiem szkolnym wprowadziłam do naszego przedszkola program logopedyczny,

który obfituje w ruch i zabawę- Logopedia w Ruchu! 🎉

Nasze zajęcia logopedyczne w ruchu to nie tylko nauka, ale przede wszystkim niesamowita frajda dla dzieci.

💚 Uczestnictwo w tych interaktywnych spotkaniach przynosi wiele korzyści, w tym doskonalenie słuchu fonematycznego.

To niezwykle ważna umiejętność, która wpływa na późniejsze czytanie i pisanie.

Podczas zajęć wykorzystujemy między innymi chustę animacyjną, która wprowadza elementy zabawy i stymuluje zmysły.

Dzieci uwielbiają aktywności związane z chustą, a ich uśmiechy oraz radosne okrzyki mówią same za siebie!

🎶 Dodatkowo, korzystamy z metody Batti Strouss,

która łączy słuchanie muzyki z podejmowaniem przez dzieci różnych form aktywności ruchowych,

przynosząc wyjątkowe efekty w terapii.

Dzięki niej każde dziecko może uczyć się w swoim własnym tempie i odkrywać radość z komunikacji. Zachęcam do wspólnego odkrywania świata logopedii w ruchu! 🌟

Ewa Lisowska

                            Czym jest słuch fonematyczny?

     Słuch fonematyczny, zwany także fonemowym, jest jednym z kilku rodzajów słuchu. Podstawowym i najważniejszym jest słuch fizjologiczny, czyli zdolność słyszenia, odbierania dźwięków w ogóle. Kolejnym rodzajem, służącym wychwytywaniu różnic pomiędzy podobnie brzmiącymi słowami i wykształceniu prawidłowej wymowy jest słuch fonematyczny. Odrębnym rodzajem słuchu, charakterystycznym jedynie dla niektórych osób, jest słuch muzyczny. Słuch fonematyczny jest umiejętnością odróżniania poszczególnych dźwięków, głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych. Umożliwia prawidłowe dzielenie wyrazów na sylaby czy głoski. Zdolność ta kształtuje się u dzieci w wieku 1–2 lat, kończy zaś w okolicach 6. lub 7. roku życia. Dzieci mające prawidłowo wykształcony słuch fonematyczny prawdopodobnie nie będą miały trudności z nauką czytania i pisania. Istnieje możliwość ćwiczenia słuchu fonematycznego.

Zaburzenia słuchu fonematycznego

          Nieprawidłowo rozwinięty słuch fonematyczny może prowadzić do zaburzeń rozwoju mowy, a w konsekwencji do problemów w postaci dysleksji czy dysortografii. Zaburzenia słuchu fonematycznego mogą prowadzić do opóźnienia rozwoju mowy, wad wymowy, a także do posiadania przez dziecko wyjątkowo ubogiego słownictwa. Zaburzenia tego rodzaju skutkują często pojawieniem się problemów w szkole: trudności z zapamiętywaniem, uczeniem się języków obcych, tabliczki mnożenia, rozróżnieniem zmiękczeń, opuszczaniem końcówek wyrazów, a nawet problemami z pisaniem krótkich opowiadań. Ponieważ konsekwencje niedorozwoju słuchu fonematycznego są dość poważne, istotna jest wczesna diagnostyka i wprowadzenie specjalnych ćwiczeń. Badanie słuchu fonematycznego odbywa się za pomocą specjalnego testu opracowanego przez logopedę. Zaburzenia słuchu mogą występować nie tylko u dzieci, ale także u dorosłych. Mogą również mieć różne nasilenie, od niewielkiego poprzez umiarkowane aż po głębokie, będące najczęściej konsekwencją uszkodzenia mózgu.

Ćwiczenia słuchu fonematycznego

      Co ważne, słuch fonematyczny można ćwiczyć i wypracowywać, dlatego tak istotne jest wczesne wykrycie nieprawidłowości. Ćwiczenia słuchu fonematycznego odbywają się u logopedy, a metod na jego kształcenie jest dużo. Jakie czynności zaliczamy do ćwiczeń rozwijających słuch fonematyczny?

• nauka wierszy, rymowanek i piosenek,
• wyodrębnianie głosek i sylab w wyrazie,
• odtwarzanie rodzaju usłyszanego dźwięku,
• rozpoznawanie poszczególnych dźwięków,
• tworzenie wyrazów z rozsypanek,
• dobieranie rymujących się słów,
• odtwarzanie rytmu poprzez wyklaskiwanie go,
• pokazywanie, skąd pochodzi dźwięk,
• pokazywanie obrazków zaczynających się na konkretną głoskę,
• segregowanie obrazków pod kątem konkretnych głosek.

Ćwiczenia na słuch fonematyczny to także zabawy w tzw. złośliwe echo, polegające na podawaniu słowa o przeciwnym znaczeniu niż usłyszane. Ćwiczenia tego typu wprowadzane są już w przedszkolach, gdzie dzieci uczą się rytmu wyrazów, sylabizowania i głoskowania, poprzez wybijanie rytmu czy dzielenia wyrazów na części.

Przyczyny zaburzeń słuchu fonematycznego

         Zaburzenia słuchu fonematycznego mogą wynikać z nieprawidłowego rozwoju lub zaburzeń słuchu fizjologicznego. Przyczynami zaburzeń słuchu fonematycznego mogą być anomalie związane z aparatem słuchu (wszelkie niedosłuchy, choroby uszu). Poważniejszymi przyczynami są uszkodzenia mózgu oraz obniżona sprawność intelektualna. Słuch fonematyczny jest niezbędny do prawidłowego odbioru rzeczywistości i nieodzowny w procesie edukacji.

Zaburzenia słuchu fonematycznego mają poważne konsekwencje, widoczne w całym życiu człowieka. Istotne jest jak najwcześniejsze wykonanie diagnostyki oraz wdrożenie ćwiczeń pomagających osobom z niedoborem słuchu fonematycznego. Zapobiegnie to licznym problemom, na które skazane zostaje dziecko w wieku szkolnym z niezdiagnozowanym niedosłuchem fonematycznym. Pierwszym miejscem, gdzie mogą zostać zauważone wspomniane problemy, jest najczęściej przedszkole.

                     mgr Ewa Lisowska, neurologopeda

ANKYLOGLOSSJA (skrócenie wędzidełka języka) oraz nieprawidłowa konstrukcja wędzidełka wargi górnej to najczęściej występujące wady anatomiczne obszaru oralnego. Ankyloglossja uniemożliwia prawidłowy rozwój fizjologii m.in. pobierania pokarmu i jego obrabiania, normatywnej pozycji spoczynkowej języka, oddychania (za: dr M. Rządzka).

Na poniższym zdjęciu wędziełko podjęzykowe

Podcięcie wędzidełka (frenulotomia) jest często koniecznością. Za krótkie wędzidełko języka może utrudniać niemowlakowi ssanie piersi i często przyśpiesza to przejście dziecka na mleko modyfikowane.
Często konsekwencją zbyt krótkiego wędzidełka z kolei przywargowego jest diastema, czyli przerwa między górnymi siekaczami. Są to niektóre z sytuacji, w których podcięcie wędzidełka jest koniecznością.
Zbyt krótkie wędzidełko języka uniemożliwia swobodne ruchy języka i poprawną wymowę niektórych głosek, które wymagają podniesienie języka. Jak wygląda zabieg podcięcia wędzidełka i kiedy należy wykonać zabieg?

PODCIĘCIE WĘDZIDEŁKA PODJĘZYKOWEGO – PRZEBIEG ZABIEGU

Podcięcie wędzidełka jest wykonywane przez laryngologa bądź chirurga - stomatologa. Sam zabieg polega na przecięciu błony znajdującej się pod spodem języka. Po podcięciu wędzidełka rana goi się szybko i nie wywołuje zwykle powikłań.

Przygotowanie do podcięcia wędzidełka wymaga odpowiedniego przygotowania. Przed zabiegiem należy wykonywać odpowiednie ćwiczenia uczące prawidłowych ruchów języka. Ćwiczenia te należy kontynuować również po podcięciu wędzidełka, aby zapobiec zrostom a także ku skuteczności zabiegu.

WSKAZANIA DO PODCIĘCIA WĘDZIDEŁKA:

- ograniczony ruch języka w jamie ustnej;
- ograniczone możliwości wysuwania języka do przodu;
- uczucie napięcia po uniesieniu języka;
- wrażenie przyrośnięcia języka do dna jamy ustnej;
- niewyraźne wymawianie głosek wymagających uniesienia języka jak np. sz, ż lub r.
W razie jakichkolwiek wątpliwości co do długości wędzidełka i wykonania zabiegu należy się skonsultować z lekarzem (laryngologiem lub chirurgiem) i logopedą.
Niewykonanie zabiegu sprawia, że dziecko utrwala nieprawidłowe nawyki związane z jedzeniem. Ponadto u dziecka rozwijają się wady wymowy i wady zgryzu. Za krótkie wędzidełko powoduje również ślinotok, a czasem nawet szczękościsk.

Jak stymulować rozwój mowy?

1. Mów do dziecka już od pierwszych chwil jego życia

Dzieci zanim zaczną mówić, uczą się odbierać mowę i przechowują słowa w swoim umyśle. Rozumienie mowy pojawia się znacznie wcześniej niż jej produkcja. Dlatego niesamowicie ważne jest to, by otaczać dziecko mową już od pierwszych dni jego życia. Opowiadaj dziecku o wszystkim co się wokół niego dzieje. Mów wyraźnie i nie spieszczaj słów.

2. Mówiąc do dziecka zwracaj uwagę na to, by widziało Twoją twarz

Podczas zabawy/rozmowy z dzieckiem ważne jest to, by zejść do jego poziomu. Sadzanie dziecka podczas zabawy (czytania) naprzeciwko pomaga w tym, aby znaleźć się w centrum jego uwagi. Jeśli dziecko bawi się na dywanie, to też na nim usiądź, ponieważ dzięki temu dziecko ma możliwość obserwowania ruchu i układu naszych ust, warg, języka oraz naśladowania tych układów. Podczas spaceru z niemowlakiem zadbaj o to, by wozić dziecko przodem do siebie, to świetna okazja do tego, by śpiewać dziecku, opowiadać o tym co nas otacza i rozmawiać. W procesie nabywania mowy zmysł wzroku pełni niezwykle ważna rolę. Dlatego tak ważne jest nawiązywanie kontaktu wzrokowego w trakcie rozmowy/czytania/zabawy z dzieckiem.

3. Wyliczanki i zabawy paluszkowe

Zabawy paluszkowe można stosować od najwcześniejszych dni życia dziecka, ponieważ już wtedy dzieci bardzo interesują się swoim ciałem. Niemowlęta mając około 3. miesięcy z ciekawością zaczynają oglądać swoje rączki i śledzą wzrokiem ich ruch. Natomiast starsze dzieci z uwagą powtarzają pewne ruchy i łączą je w różny sposób, a tym samym ćwiczą precyzję rąk. W zasadzie wszystko, czego nauczą się dzieci podczas takiej zabawy, będzie im przydatne w późniejszym dzieciństwie, ponieważ sprawne ręce ułatwiają naukę ubierania się, manipulowania różnymi przedmiotami, pisania i rysowania.

4. Śpiewajcie piosenki i słuchajcie muzyki

Śpiewanie piosenek i słuchanie muzyki ma duży wpływ na rozwój słuchu, a także wspomaga rozwój mowy. Dzieci, którym się śpiewa od pierwszych dni ich życia, a nawet już w okresie prenatalnym (ok. 20. tygodnia życia płodowego ujawnia się wrażliwość słuchowa i dziecko zaczyna odbierać dźwięki, które dobiegają spoza ciała matki), więcej gaworzą i wokalizują, są bardziej radosne i szczęśliwe. Muzyka przetwarzana jest przez prawą półkule mózgu, natomiast mowa przez lewą (u osób praworęcznych). Śpiewanie jest połączeniem muzyki i mowy, dlatego rewelacyjnie wpływa na rozwój mózgu i wspomaga współpracę obydwu półkul. Śpiewanie wzbogaca zasób słownictwa, wspomaga koordynację słuchowo-ruchową, uczy schematu ciała i orientacji przestrzennej. Dziecko podczas śpiewania trenuje swoje narządy mowy i wzmacnia aparat głosowy. Śpiewaj z dzieckiem piosenki z jednoczesnym pokazywaniem, dzięki temu dziecko uczy się na przykład części ciała.

5. Grajcie na instrumentach

Podczas wspólnej zabawy wykorzystajcie instrumenty muzyczne. Polecam wziąć dwa bębenki na przykład jeden mały, a drugi duży – na małym gramy cicho, a na dużym głośno. Dziecko uczy się wtedy różnicowania dźwięków – głośno i cicho, a także poznajemy nowe słowa. Takie ćwiczenia uwrażliwią dziecko na bodźce słuchowe, pobudzą koncentrację i spostrzegawczość.

6. Wykonajcie ćwiczenia oddechowe

Mówienie jest nierozłącznie związane z oddychaniem. Właściwy oddech podczas wypowiedzi to szybki wdech (bez unoszenia ramion) i długi, powolny wydech, w trakcie którego realizowana jest wypowiedź.

Ćwiczeń oddechowych nie należy wykonywać zbyt długo, by nie dopuścić do hiperwentylacji i zmęczenia.

* Niezwykle ważne jest, aby obserwować sposób oddychania dziecka w spoczynku na przykład podczas snu, zabawy, czytania książki itd. Jeśli dziecko ma ciągle otwartą buzię i nawykowo oddycha przez usta, należy skonsultować się z laryngologiem, ponieważ kluczowe jest to, by odnaleźć przyczynę.

7. Naśladujcie odgłosy zwierząt i odgłosy otoczenia

Razem z dzieckiem słuchaj odgłosów otoczenia, nazywaj je, a potem razem je naśladujcie na przykład:

pukanie do drzwi (puk puk)

gotująca się woda (bul bul)

kapanie wody (kap kap)

dźwięk pralki (bu bu)

miauczenie kota (miau miau)

szczekanie psa (hau hau)

Odgłosy zwierząt można łączyć z przygotowanymi wcześniej obrazkami.

8. Ćwiczcie narządy artykulacyjne

Sprawne funkcjonowanie narządów mowy jest podstawowym warunkiem do tego, by dziecko prawidłowo realizowało głoski. Zachęcajmy dziecko do powtarzania samogłosek (a, o, u, e, i, y). Można połączyć naśladowanie samogłosek z zabawą na przykład: samolot leci – uuu, lala idzie spać – aaa, tata jest zdziwiony – ooo.

Ćwiczenia, które usprawniają narządy mowy to także: kląskanie, parskanie, wysyłanie buziaków, robienie z buzi balonika, mycie językiem policzków. Wystarczy kilka minut dziennie takiej zabawy.

9. Ćwiczcie dłonie

W strukturze mózgu pola ruchowe ręki sąsiadują z polami, które odpowiedzialne są za ruchy narządów mowy. Dlatego usprawnianie dłoni dziecka wpływa na usprawnianie mowy dziecka.

Dłonie dziecka można usprawniać już od urodzenia na przykład poprzez masażyki, zabawy paluszkowe czy dotykanie różnych faktur.

Pamiętajmy, że dziecko może usprawniać swoje dłonie podczas codziennych czynności samoobsługowych na przykład jedzenia, ubierania się czy mycia. Dlatego tak ważne jest to, by dać dziecku przestrzeń, aby mogło wykonywać te czynności samodzielnie.

Zabawy wspierające pracę dłoni:

malowanie i kolorowanie

wydzieranie

nawlekanie na koraliki

przesypywanie piasku

lepienie z plasteliny

zapinanie guzików

przyczepianie spinaczy

zakręcanie i odkręcanie nakrętek

przenoszenie szczypcami drobnych elementów np. pomponików

10. Czytajcie książki

Nie od dziś wiadomo, że czytanie dziecku bajek i książek pozytywnie wpływa na rozwój jego mowy. Dla niemowląt fantastycznie sprawdzą się książeczki kontrastowe, ponieważ przyciągają uwagę maluszków. Książeczki manipulacyjne i sensoryczne rozwijają zdolności motoryczne dziecka i działają na jego wyobraźnię i pobudzają zmysły. Jeśli dwulatek ma trudności ze skupieniem uwagi na książeczce, bo aktualnie jest na takim etapie rozwoju, że wszędzie go pełno i ma dużo energii, to możemy wybrać taką książeczkę, która ma dużo ciekawych ilustracji i będziemy opowiadać o tym co widzimy. Dobrym pomysłem jest te wybór książeczek z okienkami, ponieważ wzbudzają ciekawość dziecka.

Czytanie:

rozwija zdolności komunikacyjne

wzbogaca zasób słownictwa

pobudza do aktywności językowej

uczy rozumieć świat

rozwija myślenie przyczynowo-skutkowe

uczy rozumieć świat

rozwija wyobraźnię

11. Gotuj razem z dzieckiem

Wspólne gotowanie to przede wszystkim świetna okazja na spędzenie czasu razem z dzieckiem, ale także doskonały moment na to, by stymulować rozwój mowy dziecka i ćwiczyć motorykę małą – dziecko wzbogaca zasób słownictwa, ponieważ poznaje przedmioty kuchenne, nazwy przypraw i produktów. Ponadto to świetna okazja do zabawy sensorycznej – poznawanie nowych faktur i konsystencji, a także temperatury produktów.

Do prawidłowego rozwoju dziecko potrzebuje doświadczać świat wszystkimi zmysłami, musi dotknąć, poczuć, zobaczyć, powąchać. Podczas wspólnego gotowania dziecko dowie się co to znaczy – zimne, ciepłe, mokre, suche, gładkie, szorstkie itd.

12. Bawiąc się

Zabawa jest niezwykle ważną aktywnością w rozwoju dziecka. Zaproponujmy dziecku zabawę na niby, czyli zabawę symboliczną (np. w sklep, lekarza, strażaka), ponieważ to doskonale wpłynie na jego rozwój. Zabawa na niby bardzo intensywnie rozwija się między 3. a 4. rokiem życia. Dzięki temu dziecko kształtuje wiedzę o rzeczywistości, odtwarza codzienne sytuacje na przykład wizytę w przychodni i uczy się wchodzenia w nową rolę. Dzieci w takiej zabawie naśladują czynności, które przed chwilą zaobserwowali będąc na przykład w sklepie. Zabawa dostarcza dziecku dużo przyjemności, a przy tym niesie za sobą ogromne korzyści. Dziecko rozwija swoją wyobraźnię, bo patyk może stać się czarodziejską różdżką, a klocek staje się telefonem.

Neurologopeda mgr Ewa Lisowska

 WPŁYW PRZEROSTU MIGDAŁKA NA ROZWÓJ MOWY

               Migdałki spełniają szczególną rolę obronną. Ich budowa warunkuje, że zaliczane są do narządów limfatycznych, ponieważ przystosowują układ immunologiczny do otaczającego środowiska. Są barierą dla antygenów pokarmowych i oddechowych.

Trzeci migdał (czyli migdałek gardłowy) znajduje się na tylnej ścianie gardła nad podniebieniem miękkim i migdałkami podniebiennymi i pełni rolę ochronną przed infekcjami. Kiedy organizm dziecka walczy z infekcją, wówczas migdałek się powiększa. Jest to zupełnie naturalna reakcja ustroju. Jednakże, gdy infekcja się kończy, wszystko powinno wrócić do normy. Zdarza się jednak, że z czasem migdałki stają się niewydolne i wówczas pozostają nadmiernie powiększone, nawet wtedy, gdy choroba już dawno minęła.

 OBJAWY

Najczęstszym objawem przerostu migdałków podniebiennych i gardłowych są nawracające infekcje górnych dróg oddechowych. Przerost migdałka może zaburzać drożność nosa i w konsekwencji dziecko zaczyna oddychać ustami.

 Co powinno niepokoić?

• częsty ból gardła
• chrapanie
• zaburzenia snu
• nawracające zapalenia ucha środkowego
• powiększenie węzłów chłonnych szyi
• przewlekłe oddychanie przez usta
• głośne oddychanie

PRZYCZYNY

Najczęstszą przyczyną przerostu migdałka gardłowego są nawracają infekcje górnych dróg oddechowych. Przerośnięty migdałek gardłowy występuje często u dzieci między 3. a 10. rokiem życia dziecka, jest to okres, w którym odporność dziecka jest wystawiona na dużą próbę – kontakty rówieśnicze, żłobek, przedszkole.

Najczęstsze przyczyny:

wrodzony przerost migdałka

wskutek częstych infekcji bakteryjnych i wirusowych

jako następstwo alergii na alergeny wziewne i pokarmowe

U dzieci z przerostem migdałków, bardzo często występują zaburzenia oddychania i bezdechy senne, które są niebezpieczne, ponieważ prowadzą do przewlekłego niedotlenienia, co może być przyczyną zmian w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN), sercowo-naczyniowym, a także przekładać się na zaburzenia emocjonalne i intelektualne. Dzieci te są zazwyczaj ospałe, apatyczne, rozdrażnione, mają trudności z koncentracją uwagi i problemy w nauce.

KONSEKWENCJE

Trzeci migdał w znaczący sposób wpływa na utrudnienie poboru powietrza drogą nosową i może prowadzić do wielu powikłań. Dziecko oddycha wtedy przez usta, a to sprawia, że błona śluzowa jamy ustnej i gardła wysusza się, a następstwem tego jest większa skłonność do nawracających infekcji górnych dróg oddechowych. Zwiększa się skłonność do występowania zapalenia ucha środkowego lub wysiękowego zapalenia ucha środkowego. Często dochodzi również do zmiany barwy głosu (mowa nosowa), dziecko chrapie podczas snu.

SKUTKI:

• ciągle otwarta buzia
• oddychanie przez usta w ciągu dnia i podczas snu
• słabo rozwinięta klatka piersiowa
• wysychanie błony śluzowej jamy ustnej i gardła
• częste infekcje górnych dróg oddechowych
• bezdech senny
• przerywanie snu
• niedotlenienie
• ciągłe zmęczenie
• apatia
• zaburzenia słuchu
• zaburzenia mowy
• mowa nosowa
• wady zgryzu
• słabo rozwinięta klatka piersiowa
• trudności z koncentracją uwagi
• słabsze wyniki w nauce
• zmiany w budowie twarzoczaszki (twarz adenoidalna)
• ślinienie się

TRZECI MIGDAŁ A ROZWÓJ MOWY

Przerost migdałków może powodować u dzieci niedosłuch. Obserwujemy wtedy, że dziecko prosi o powtórzenie tego co powiedział rodzic/nauczyciel, pogłaśnia telewizor, zaczyna mówić głośno. Konsekwencją niedosłuchu mogą być zaburzenia rozwoju mowy.

Powiększony trzeci migdał powoduje oddychanie ustami i w konsekwencji nieprawidłową pozycję spoczynkową języka (najczęściej język znajduje się na dnie jamy ustnej lub między zębami/wargami), infantylne połykanie, a to wpływa na nieprawidłowy rozwój szczęki, co doprowadza do zmian w kościach twarzy i powoduje tzw. wysoko wysklepione podniebienie, wady zgryzu i wadliwą artykulację (najczęściej międzyzębowość).

 Jakie są zaburzenia mowy spowodowane przerostem trzeciego migdałka?

• międzyzębowość
• mowa bezdżwięczna
• mowa nosowa

       Terapia logopedyczna zawsze dostosowywana jest indywidualnie do potrzeb i trudności dziecka. Czasami dzieci, które miały usunięty migdałek oddychają ustami nawykowo i wówczas należy popracować nad prawidłowym torem oddychania (nosowym). Oddychanie przez usta sprzyja zwiotczeniu mięśni języka i twarzy. Wówczas celem terapii logopedycznej będzie usprawnienie pracy warg, języka, wypracowanie prawidłowej pozycji spoczynkowej języka, praca nad prawidłowym połykaniem i praca nad artykulacją, jeśli będą ku temu wskazania.

 Oddychanie przez usta uniemożliwia prawidłową pracę języka i warg podczas:

• połykanie
• jedzenia
• mówienia

LECZENIE

Jeśli obserwujesz u swojego dziecka objawy, które zostały wskazane powyżej, to udaj się do laryngologa.

 Większość lekarzy jest zdania, że nie powinno się usuwać migdałka gardłowego u bardzo małych dzieci czyli do ok 2. roku życia. Lekarze w pierwszej kolejności wprowadzają leczenie farmakologiczne i zalecają leki przeciwobrzękowe lub przeciwzapalne, a także leki udrażniające nos. Jest to jednak kwestia bardzo indywidualna. Niemniej jednak, gdy leczenie farmakologiczne nie przynosi efektów albo przerost migdałka gardłowego utrudnia oddychanie przez nos, powoduje bezdechy, a tym samym uniemożliwia normalne funkcjonowanie oraz jest duże ryzyko powikłań ze strony uszu, zabieg adenotomii należy przeprowadzić nawet u małych dzieci.

Wskazania do adenotomii (zabieg wycięcia migdałka) to:

•  bezdech senny
• częste infekcje górnych dróg oddechowych
• zapalenie ucha środkowego z wysiękiem                                                  

                                                                                                           mgr Ewa Lisowska- neurologopeda

CZY TO AUTYZM?

A MOŻE OPÓŹNIONY ROZWÓJ MOWY?

Wielu rodziców zastanawia się, dlaczego ich dziecko w wieku 2-3 lat nie mówi lub mówi bardzo niewiele. Szeroki dostęp do informacji z mediów powoduje, że opiekunowie sugerują się nimi, zamiast poszukać odpowiedzi u specjalisty. Zasiewa to w nich nie potrzebny niepokój, a ich dzieciom odbiera cenny czas na jak najszybsze rozpoczęcie terapii.

Na co w takim razie zwrócić uwagę, aby odróżnić zaburzenia ze spektrum autyzmu od opóźnionego rozwoju mowy (ORM)?

Pierwszym wyznacznikiem jest kontakt wzrokowy. Dziecko z autyzmem od początku ma trudność z patrzeniem na twarz rodzica, a w szczególności z patrzeniem w oczy. Dziecko z ORM nie będzie miało problemu z wymianą spojrzeń. Będzie chętnie poszukiwało wzroku drugiej osoby.

Drugim kryterium jest gest wskazywania palcem. U dzieci prawidłowo się rozwijających pojawi się on około 9 miesiąca. Opóźnienie rozwoju mowy nie wpłynie na czas wystąpienia tego gestu. W przypadku autyzmu gest wskazywania palcem nie występuje, czasem jest zastępowany gestem sięgania z użyciem całej rączki.

Zdolność do naśladowania. Dziecko mające ORM nie będzie miało kłopotu z naśladowaniem klaskania, podskoków, machania czy robienia min. Dziecko autystyczne zaś, samodzielnie nie wykona próby naśladowania.

Rozwój mowy w obu zaburzeniach jest nieprawidłowy, lecz charakteryzują go pewne różnice. W przypadku autyzmu mowa rozwija się nieharmonijnie, występują częste regresy (dzieci tracą nabyte wcześniej słowa), a trudności nasilają się przed 3 rokiem życia. W opóźnionym rozwoju mowy nie ma wyraźnego nasilenia, ani regresu. Język od samego początku rozwija się powoli i nieprawidłowo.

Jeśli jednak mowa zaczyna pojawiać się, zarówno w autyzmie, jak i w ORM charakteryzują ją pewne trudności. Dziecko z ORM myli głoski, zamienia ich kolejność w wyrazie, sepleni, ale używa prawidłowej intonacji. Dziecko z autyzmem mówi monotonnie, mechanicznie, nie używa prozodii. W obu zaburzeniach występują trudności gramatyczne. Jedynie w przypadku autyzmu, dziecko może automatycznie powtarzać zasłyszane wcześniej słowa/zdania (echolalia).

Rozumienie mowy, w przypadku ORM najczęściej jest zachowane. Dziecko wykonuje proste polecenia („daj”, „połóż”, „chodź”), reaguje na imię, wskazuje rzecz, o którą pytamy. W przypadku zaburzeń ze spektrum autyzmu będą występować trudności z rozumieniem mowy. Dziecko może wydawać się „głuche” na to, co do niego mówimy, nie zareaguje na imię, nie wykona polecenia.

Kolejnym ważnym wyznacznikiem jest kontakt z otoczeniem. Dziecko autystyczne nie dąży do kontaktów towarzyskich, a rodziców traktuje jedynie jako źródło zaspokojenia swoich potrzeb (nakarmienia, wykąpania, podania zabawki). Dziecko z opóźnionym rozwojem mowy nawiązuje prawidłowe kontakty z otoczeniem, okazuje emocje w stosunku do rodziców, chętnie się przytula, lubi być głaskane czy łaskotane.

Zabawa. Normalne jest, że 2-latek lubi bawić się układając klocki, wkładając kołeczki do dziurek itp. Niepokojące się, kiedy dziecko zamiast używać zabawek zgodnie z ich przeznaczeniem, nadmiernie się im przygląda lub segreguje. Dzieci autystyczne zamiast jeździć samochodzikami będą obserwowały kręcące się kółka lub ruchome drzwi. Będą preferować zabawy samotne. Nie wejdą spontanicznie w etap zabaw symbolicznych (udawanych). Dziecko z opóźnionym rozwojem mowy będzie bawiło się zabawkami zgodnie z ich przeznaczeniem, będzie chętnie zapraszało innych do swoich zabaw, a po drugim roku życia zacznie wchodzić w okres zabaw udawanych (będzie udawało, że lalka je, zabawkowy telefon dzwoni, a kartonowe pudło może być autem).

Na koniec warto zaznaczyć, że wymienione objawy nie stanową pełnej diagnozy i nie zastąpią wizyty u specjalisty. Autyzm, chociaż ma swoje kryteria diagnostyczne, nie musi w każdym przypadku przebiegać identycznie, podobnie jak ORM.

 mgr Ewa Lisowska, neurologopeda

ABC prawidłowego rozwoju mowy

Aparat służący do wytwarzania dźwięków mowy składa się z narządu oddechowego, fonacyjnego (krtań, tchawica) i artykulacyjnego (jama gardłowa, ustna i nosowa).

Budowa narządu artykulacyjnego ma istotne znaczenie dla poprawnej artykulacji (rozszczepy podniebienia, zbyt wysoko wysklepione podniebienie, wady zgryzu, duże ubytki w uzębieniu, mała ruchomość języka, warg, krótkie wędzidełko, mogą być przyczyną wadliwej artykulacji).

Często przyczyną wad wymowy może być:

• upośledzenie ostrości słuchu, czasem tak małe, że niezauważalne przez otoczenie,
• trudność w oddychaniu przez nos, powodująca nosowanie lub seplenienie międzyzębowe,
• zaburzenie słuchu fonematycznego ( trudności w odróżnianiu podobnych dźwięków mowy, np. p – b, k – g, t – d ,
• przestawianie dziecka leworęcznego na praworęczne – takim działaniem można przyczynić się do pojawienia się jąkania.

Doznawane przez matkę w czasie ciąży urazy zewnętrzne, niedobór witamin stresy,  choroby wirusowe (różyczka, grypa), mogą prowadzić do nieprawidłowego rozwoju narządów żucia dziecka: szczęk, warg, policzków, języka.

Etiologia zaburzeń w obrębie narządów artykulacyjnych w 80% powstaje w wyniku nieprawidłowego postępowania z niemowlęciem, m.in.:

• układania go w złej pozycji w czasie snu i karmienia,
• nieprawidłowego połykania,
• nieprawidłowego żucia,
• zbyt długiego ssania smoczka i karmienia butelką,
• podawania pustych smoczków między karmieniami.

Fachowcy zalecają dzieciom posiadającym już uzębienie jedzenie owoców ze skórką, żucie surowej marchewki, chleba ze skórką, gdyż sprzyja to prawidłowej budowie zgryzu i ćwiczeniu mięśni artykulacyjnych.

Głużenie, czyli wydawanie specyficznych dźwięków (gh, aem, frr, grr) między 2 a 4 miesiącem życia występuje u wszystkich dzieci. Gaworzenie natomiast występuje tylko u dzieci słyszących (jest to wielokrotne powtarzanie dźwięków wydawanych samodzielnie lub zasłyszanych z otoczenia: ba, ba, da, ta. Jeżeli do 7 miesiąca życia dziecko nie gaworzy, konieczna jest konsultacja lekarska (dzieci głuche głużą, ale nie gaworzą).

Hau – hau, miau – miau – to dźwiękonaśladownictwo, charakterystyczne dla dziecka do drugiego roku życia. Nie należy tego okresu przedłużać, lecz stosować pełne nazwy: pies, kot, samochód.

Istnieje ryzyko, że dziecko będzie źle czytało, źle pisało, jeśli zaburzenie mowy nie zostanie skorygowane przed podjęciem nauki szkolnej.

Jąkanie często występuje wśród dzieci leworęcznych jako rezultat przestawiania na rękę prawą.

Kąpiel słowna stosowana od pierwszych miesięcy życia jest bardzo istotna dla prawidłowego rozwoju mowy. Mówmy o tym, co robimy, kiedy np. zmieniamy dziecku pieluchę, ubieramy, karmimy, spacerujemy – dziecko oswaja się wówczas z dźwiękami mowy.

Lepiej często czytać dziecku, opowiadać bajki i wspólnie rozmawiać na ich temat, niż pozostawiać dziecko samo przed telewizorem. Czytanie dziecku od najwcześniejszych dni życia stymuluje ośrodki mowy w mózgu.

Łamanie języka, czyli gimnastyka języka może być zabawna ale również bardzo pomocna w rozwoju mowy. Dzieci chętnie gimnastykują swój język, zwłaszcza, kiedy ćwiczy się razem z nimi. Pokazujcie i opowiadajcie wędrówkę języka, który wybrał się  np. na wycieczkę do lasu. Pojechał tam na koniku (mlaskanie językiem – naśladowanie konika). Na łące zostawił konika ( prr ). Następnie rozejrzał się dookoła (język oblizuje wargi: dolną i górną). Potem wszedł do lasu (język chowamy w głąb jamy ustnej), przeszedł las wzdłuż i wszerz (przesuwamy językiem za zębami górnymi i dolnymi), przedarł się przez gęstwinę krzaków (język przeciskamy przez zaciśnięte zęby górne i dolne). Zauważył, że zrobiło się ciemno.

Mówmy do dzieci tylko językiem dorosłych, unikajmy spieszczeń i zdrobnień.

Należy starać się słuchać, co dziecko do nas mówi, ponieważ chętnie słuchane-chętnie mówi. Nigdy nie należy zawstydzać albo karać za wadliwą wymowę.

Oddychanie jest bardzo ważne w rozwoju mowy. Już półtorarocznemu dziecku można zaproponować zabawy oddechowe (puszczanie baniek mydlanych, dmuchanie na piórko, świece, piłki pingpongowe). Uczymy dziecko wdychać powietrze nosem, a wydmuchiwać ustami.

Pigułki, która sprawi, że dziecko będzie mówiło poprawnie nikt jeszcze nie wynalazł – nie czekajcie więc na nią.

Rysujcie z dziećmi samogłoski i wspólnie je wymawiajcie, otwierając szeroko buzię. Wasze dziecko zauważy, że kiedy wymawia „aaa”, twarz wyraża zachwyt i zadowolenie, a przy „ooo” widać zdziwienie, przy „eee”- rozczarowanie. Powtarzajcie samogłoski, szeroko otwierając buzię: a, o, u, e, y, i.

Stawiajcie dziecku wymagania adekwatne do jego wieku. Nie wymagajcie od 4latka poprawnej wymowy głosek: sz, ż, cz, dż, r. Normy rozwojowe są następujące:

• 3 rok życia- dziecko wymawia wszystkie samogłoski i spółgłoski (p, pi, b, bi, m, mi, n, ni, w, wi, f, fi, t, d, n, l, li, ś, ź, ć, dź, j, k, ki, g, gi, ch)
• 4 rok życia- dziecko zaczyna wymawiać głoski: s, z, c, dz
• 5 – 7 rok życia – dziecko wymawia sz, rz, cz, dż, r

Terapia logopedyczna najczęściej jest długotrwała i nie polega na samym przychodzeniu do logopedy, lecz konieczne jest dokładne, systematyczne wykonywanie w domu jego zaleceń.

Uważnie śledźcie proces kształtowania i rozwoju mowy swojego dziecka, zwracając uwagę na niepokojące objawy, np:

• nieprawidłowości w budowie narządów mowy,
• brak gaworzenia we właściwym okresie,
• brak mowy u trzyletniego dziecka.

Wczesny kontakt z logopedą pozwoli na szybsze i skuteczniejsze usunięcie przyczyny zaburzenia.

Zachęcajcie dziecko do mówienia, nawet jeśli ma zaburzoną mowę.

Neurologopeda mgr Ewa Lisowska

Kubek niekapek a mięsień okrężny ust

              Gdy powodowana różnymi argumentami trafiasz do logopedy ze swoim dzieckiem, to spodziewaj się, że się pojawią pytania o smoczek, butelkę i niekapek. Tak się jakoś utarło w naszym terapeutycznym zawodzie, że te pytania paść muszą. I może wreszcie dobrze jest wyjaśnić, dlaczego powinno się do tego tematu podejść z głową.

Niekapki. Inwestować czy nie?

               To temat dyskusyjny i kontrowersyjny. Zresztą każdy logopeda może godzinami wymieniać wady rozmaitych akcesoriów dla niemowląt i małych dzieci. Chodzi jednak o konstruktywną ocenę, nie zaś o stwierdzenie “nie, bo nie”. Postaram się wymienić zalety i wady niekapka. Być może bilans zysków i strat przekona Cię do podjęcia decyzji.

               Zacznijmy od zalet. Niestety jest ich niewiele i w zasadzie są one wyłącznie po stronie rodzica. Główną bowiem zaletą niekapków jest wygoda i skoro jesteśmy dorośli, to najwyższy czas to powiedzieć głośno: NIEKAPKI SĄ WYGODNE. Dla tych spośród Was, dla których estetyka jest kwestią istotną, drugą zaletą niekapków jest ich estetyka. Producenci naprawdę doskonale opanowali sztukę designu. Mamy niekapki różowe, niebieskie, mniejsze, większe, z bardziej lub mniej fikuśnym ustnikiem i uszami. Dostępne są niekapki z różnych tworzyw, z naklejkami lub gładkie. Cała gama przymiotników.

               A teraz o wadach. Podobnie jak w przypadku smoczka, dziecko używając kubka niekapka trzyma ustnik między dziąsłami lub między zębami. Jest to sytuacja tożsama z ssaniem smoczka. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że dziecko przez niewłaściwą pracę języka będzie albo miało tzw. międzyzębówkę albo tendencję do wad zgryzu. Ponadto ssanie picia przez ustnik niekapka zamiast wygasić ten właściwy niemowlętom odruch, wyłącznie go wzmacnia. Praca warg i języka jest prawie bierna, co powoduje wyłącznie rozleniwianie się aparatu mowy. Mięsień okrężny ust nie jest odpowiednio stymulowany. Wystarczy przechylić niekapek, a płyn sam wpada do buzi. Brak pracy mięśnia okrężnego ust grozi hipotonią, a to już prosta droga do nienormatywnego oddychania. Wiadomo więc, że za tym rozleniwieniem nie idą właściwe wzorce, czy to połykania, czy to właśnie oddychania. Ważnym argumentem, żeby nie kupować jednak niekapka jest również groźba próchnicy, gdyż dziecko często trzyma ustnik dłużej niż powinno, a to środowisko licznych bakterii, które nie sprzyjają zębom.

Jeśli nie niekapki, to co?

               Zwykłe kubeczki. Można je zakupić choćby w IKEA za nieduże pieniądze. Szykujmy się, że dziecko się sto razy obleje, nim opanuje tę sztukę, ale dzięki piciu z kubeczka nauczy się kontrolowania pobieranego płynu. Warto zaczynać od płynów gęstszych, kłaść kubek na dolnej wardze i próbować delikatnie zapoznawać dziecko z czynnością, tak, by płyn, który dostaje się powoli do jamy ustnej, był ściągany wargą górną. Nie możemy wlewać dziecku płynu w sposób gwałtowny, bo to może prowadzić do zachłyśnięcia.

                                                                           Neurologopeda Ewa Lisowska

Profilaktyka logopedyczna to działania ukierunkowane na wspomaganie rozwoju dziecka w prawidłowym kształtowaniu się mowy. Jeżeli rodzice zaangażują się w te działania istnieje duże prawdopodobieństwo, że w wieku przedszkolnym czy wczesnoszkolnym dziecko uniknie konieczności terapii logopedycznej oraz stresu związanego z trudnościami szkolnymi wynikającymi z nieprawidłowej wymowy. Aby wspomóc rodziców w podejmowaniu tych działań przedstawiam kilka zasad profilaktyki logopedycznej:

1. Zawsze mów zrozumiale do dziecka (nie spieszczaj słów) – bądź najlepszym przykładem starannej mowy.
2. Jeżeli dziecko musi korzystać ze smoczka, najlepszym czasem na jego odstawienie jest  pierwszy rok życia. Po tym czasie korzystanie ze smoczka może skutkować wadami zgryzu i trudnościami w opanowaniu umiejętności pionizacji języka.
3. Jeżeli dziecko jest gotowe by samodzielnie pić z kubeczka nie podawaj mu płynów w butelce ze smoczkiem czy kubku niekapku, które ograniczają pracę warg i mogą utrwalić nawyk ssania. Zaproponuj dziecku słomkę bowiem korzystanie z niej aktywizuje pracę aparatu artykulacyjnego.
4. Dbaj o odpowiednią dietę dziecka – zróżnicowaną, wzbogaconą o witaminy, mikro-i makroelementy, nie rozdrabniaj jedzenia! Ogranicz spożywanie słodkich, przetworzonych produktów i napojów.
5. Wykonując łatwe ćwiczenia w formie zabawy usprawniaj język, wargi, policzki, wprowadzaj zabawy oddechowe.
6. Wykorzystuj zabawy dźwiękonaśladowcze, głosowo-ruchowe, ucz dziecko wyliczanek i prostych piosenek, śpiewaj z nim.
7. Wykorzystuj różne sytuacje życia codziennego do tego by rozwijać mowę dziecka. Opowiadaj dziecku o tym, co robisz podczas wykonywania czynności w jego obecności.
8. Mówiąc do dziecka staraj się nawiązywać z nim kontakt wzrokowy, nie przekazuj mu istotnych treści stojąc obok lub za plecami.
9. Dużo czytaj dziecku – naucz je obcować z książkami i dbać o nie.
10. Wykorzystuj naturalne  i spontaniczne zabawy takie jak przytulanki, łaskotki, różnego rodzaju masażyki wyzwalające dobrą energię, zaspokajające potrzebę kontaktu dotykowego, rozwijające świadomość i kontrolę ciała.
11. Zapewnij dziecku wiele okazji do ruchu, zabawy i pracy twórczej – stwórz warunki do rysowania i malowania.
12. Ogranicz dziecku dostęp do telewizora, smartfona czy tabletu. Dzieci poniżej 2 go roku życia powinny unikać używania mediów elektronicznych!!! Miej na uwadze fakt, że niekontrolowane i częste korzystanie z wysokich technologii opóźnia rozwój mowy, może prowadzić do trudności w kontrolowaniu własnych emocji, zachowania, problemów ze skupieniem uwagi. Zwróć uwagę na to co i w jakiej ilości ogląda twoje dziecko.
13. Pamiętaj, że częste infekcje dróg oddechowych oraz alergie prowadzić mogą do przerośnięcia trzeciego migdała, a w konsekwencji do wysiękowego zapalenia ucha, którego charakterystycznym objawem jest pogorszenie słuchu u dziecka. W tej sytuacji należy skonsultować się z laryngologiem.
14. W razie zaobserwowania trudności rozwojowych, edukacyjnych dziecka pamiętaj o konsultacji z pedagogiem, psychologiem lub logopedą.
15. Szanuj indywidualność dziecka i ucz je samodzielności w każdej dziedzinie życia.
16. Pamiętaj, że mowa najlepiej rozwija się w klimacie radości i przyjemności a rygorystyczne ćwiczenia jej nie służą.

Rodzice są najważniejszymi dorosłymi osobami w życiu małego dziecka. Ich sposób mówienia będzie wpływał na cały proces rozwoju mowy u dziecka. Dlatego powinni świadomie organizować sytuacje służące inicjacjom słownym. Należy pamiętać, że rodzic jest niezbędnym ogniwem warunkującym skuteczność działań profilaktycznych.

Krystyna Reluga – logopeda